Παρασκευή 18.10.2019 ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Μέση Ανατολή-Σύνορα και Θρησκεία στο βωμό των πετρελαίων.

05.01.2016

Η σημερινή μορφή των συνόρων των κρατών της Μέσης Ανατολής, διαμορφώθηκαν μετά την πλήρη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και κυρίως μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου όταν οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις χώρισαν το γεωγραφικό χώρο με αυθαίρετα σύνορα και σφαίρες επιρροής. Η οθωμανική παντοκρατορία διήρκησε σχεδόν πεντακόσια χρόνια στη μεγαλύτερη έκταση της μέσης ανατολής , κάποια τμήματα άνηκαν σε ευρωπαϊκές χώρες και ελάχιστα τμήματα ήταν αυτόνομα και είχαν υπόσταση κράτους στον ευρύτερο χώρο του σημερινού Ιράν και στην Αραβική χερσόνησο.  Όταν ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος τελείωσε, λίγα χρόνια αργότερα, το υπόλοιπο της ηττημένης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας θα μοιραστεί μεταξύ των Ευρωπαίων.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η διαμόρφωση των συνόρων των κρατών μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο είναι μία σοβαρή πηγή προβλημάτων και πρόκριμα για τις σημερινές προστριβές και της σημερινές πολεμικές συρράξεις στον ευρύτερο χώρο πέρα την προφανή αιτία που έχει σχέση με τον ορυκτό πλούτο της περιοχής, καθώς τα όρια των  ευρωπαϊκών αυτοκρατοριών της τότε περιόδου αποτέλεσαν περίπου  και τα όρια των σημερινών κρατών. Ένας δεύτερος σημαντικός λόγος των συρράξεων είναι ο θρησκευτικός φονταμενταλισμός.

Ο συνδυασμός  των θρησκευτικών διαφορών με τον αυθαίρετο ορισμό των συνόρων τροφοδοτούν ένα εκρηκτικό μείγμα  αντίδρασης που στόχο έχει την προφανή επικράτηση των ελεγχόμενων συμφερόντων με σκοπό την εξωτερική εκμετάλλευση των κοιτασμάτων πετρελαίου. Συμβαίνει όμως  και το ανάποδο, δηλαδή η ενεργοποίηση όλων αυτών των ευαίσθητων δεδομένων που αφορούν την υπαρξιακή διάσταση της Μέσης Ανατολής αλλά πάλι με τον ίδιο σκοπό. Και τα δύο αυτά φαινόμενα έτσι και αλλιώς βαίνουν εις βάρος των ιθαγενών λαών οι οποίοι βιώνουν με τον ένα ή άλλο τρόπο τη βία, τις συγκρούσεις και τους πολέμους ενώ σπάνια επικρατούν συνθήκες ειρήνης και βιοτικής ανάπτυξης.

Η διαμόρφωση των σημερινών συνόρων λοιπόν έλαβε χώρα με τη συμφωνία «Συνθήκη Sykes-Picot»  το 1916 , όταν η Βρετανία , Γαλλία και Ρωσία συμφώνησαν να χωρίσουν μεταξύ τους τις τελευταίες περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στη Μέση Ανατολή και τα τότε  σύνορα μεταξύ της γαλλικής και της βρετανικής ζώνης επιρροής αργότερα έγιναν και σύνορα μεταξύ των Ιράκ, της Συρίας και της Ιορδανίας .Εδώ βέβαια υπάρχει μία διαμάχη μεταξύ των αναλυτών καθώς διίστανται οι απόψεις για το αν υπήρξε πραγματικά καθορισμός συνόρων ή χάραξη ζωνών επιρροής  έτσι ώστε να γίνεται μεγάλη κουβέντα για το αν πλέον αυτή η συνθήκη μπορεί πλέον να ανταποκρίνεται στις σημερινές συνθήκες. Είναι γεγονός πως η αυθαιρετότητα του ορισμού των συνόρων ανάγκασαν διαφορετικές εθνότητες  και διαφορετικές  θρησκευτικές ομάδες να ζουν  μαζί και αυτό να αποτελεί πεδίο συγκρούσεων μεταξύ τους και πεδίο ανάπτυξης  εξτρεμιστικών οργανώσεων.

Ο δεύτερος βασικός λόγος των πολυετών και επαναλαμβανόμενων ταραχών αποτελεί ο θρησκευτικός φονταμενταλισμός, όπως αναφέραμε παραπάνω, που προκύπτει από τις φανατικές θρησκευτικές διαιρέσεις του ισλαμισμού. Ο βασικός θρησκευτικός διαχωρισμός του αραβικού χώρου συνίσταται στην ύπαρξη της Σιιτικής και Σουνιτικής παραδοχής του Ισλαμισμού.

Οι μουσουλμάνοι αριθμούν πάνω από 1,5 δισ. σε όλο τον κόσμο , με τους  Σιίτες να αντιπροσωπεύουν το 15%, ενώ οι Σουνίτες έχουν την πλειοψηφία .Σε αντίθεση με τις περισσότερες μουσουλμανικές χώρες οι Σιίτες επικρατούν στο Ιράν με 85% του πληθυσμού και στο Ιράκ με 60% του πληθυσμού ενώ χαμηλά ποσοστά υπάρχουν στην Υεμένη, Συρία, Σαουδική Αραβία ,Πακιστάν με ποσοστά που κυμαίνονται από 10%-30%. Σουνιτικές εξτρεμιστικές οργανώσεις είναι η Αλ Κάιντα και ο ISIS ενώ Σιιτική οργάνωση είναι η Χεζμπολά. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας είναι σουνιτική ενώ η κυβέρνηση του Μπασάρ Αλ Άσαντ στη Συρία είναι Αλαουίτικη . Οι Αλαουίτες είναι παρακλάδι των Σιιτών.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας του, το Ισλάμ αποτέλεσε δύναμη ένωσης πληθυσμών και κατόρθωσε να συνενώσει  διαφορετικά  έθνη και διαφορετικές  φυλές που επέλεξαν ένα κοινό πολιτικό καθεστώς με θρησκευτική αναφορά , ωστόσο το σύγχρονο πολιτικό Ισλάμ σταδιακά απέκοψε τους δεσμούς του με την οικουμενική διάσταση της θρησκείας αυτής, και μετατράπηκε σε παράγοντα διχασμού παρά ενότητας.

Μετά την Αραβική Άνοιξη, υπήρξε ένα φούντωμα των συρράξεων σε όλο τον αραβικό κόσμο. Αυτό όμως που φαίνεται ότι συμβαίνει είναι μία ιδεολογική κατάπτωση των όποιων δημοκρατικών καθεστώτων υπήρχαν , τα οποία στην πορεία των χρόνων είχαν ήδη διαβρωθεί , ενώ ταυτόχρονα φαίνεται να επικρατούν τα μοναρχικά καθεστώτα τα οποία ενισχύονται από την άνοδο του Ισλάμ σε μια χαοτική κατάσταση πέρα από νόμους , σύνορα κρατών και εθνικών συνειδήσεων.

Σε όλη αυτή τη κατάσταση σημαντικό ρόλο έχει διαδραματίσει ο εξωτερικός παράγοντας και οι διεθνείς συσχετισμοί οι οποίοι λειτουργώντας παρεμβατικά, είτε ελέγχοντας τα καθεστώτα είτε  απευθείας  με στρατιωτικές παρεμβάσεις με σημαντικότερα γεγονότα στην εισβολή των Ρώσων στο Αφγανιστάν και τη εισβολή των Αμερικανών στο Ιράκ , έχουν διαμορφώσει όλες εκείνες τις συνθήκες για την ανακατανομή των συνόρων στη Μέση Ανατολή. Άλλωστε όλες οι δυνάμεις που μάχονται μεταξύ τους έχουν ως σημείο αφετηρίας και ταυτόχρονα αναζήτησης την πολιτιστική κληρονομιά του παρελθόντος.

Κανείς όμως δεν πολεμάει για κάποιο έθνος εμπλεκόμενοι πάντα στην ίδια διαδρομή, τις εξωτερικές παρεμβάσεις και τις δογματικές διαιρέσεις και το ανάποδο.

ΚΡΕΜΜΥΔΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ