Σάββατο 11.07.2020 ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ: Σκηνοθέτης είναι άποψη ζωής

27.05.2020

Ο Πρόεδρος Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών μιλάει στον «Ενεργό Πολίτη»

Ξεκίνησε πριν λίγο καιρό στο Κανάλι της Βουλής μια υπέροχη σειρά σε σκηνοθεσία του Προέδρου της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών κ. Χάρη Παπαδόπουλου πάνω στους σκηνοθέτες-δημιουργούς του ελληνικού Κινηματογράφου. Μια εργο-βιογραφία που προβάλλει για πρώτη φορά τις διαφορετικές προσωπικότητές τους αλλά και την αντίστοιχη εποχή που αναδείχτηκαν. Το πορτρέτο του κάθε σκηνοθέτη είναι μία σύνθεση από βιογραφικά στοιχεία του και από αποσπάσματα (γνωστά και άγνωστα) των ταινιών του. Αφηγητής σε κάθε πορτρέτο είναι ο ίδιος ο βιογραφούμενος, ο οποίος μέσα από μια ζωντανή, διαφωτιστική και καθηλωτική αφήγηση ταξιδεύει τον θεατή όχι μόνο στην ζωή και στο έργο του αλλά και στην ιδιαίτερη ξεχωριστή του προσέγγιση στην τέχνη της κινηματογραφικής δημιουργίας. Ένα ταξίδι στα φανερά αλλά και στα αθέατα μονοπάτια της ελληνικής κινηματογραφίας που θα λατρέψουν οι απανταχού κινηματογραφόφιλοι και όχι μόνο.

Συνέντευξη στον συνεργάτη μας Χάρη Μαντέλλο

Ερ: Κύριε Παπαδόπουλε, με χαρά είδαμε εδώ και λίγο καιρό να προβάλλεται στο κανάλι της Βουλής η σειρά εκπομπών «Κινηματογραφικοί δημιουργοί» όπου παρουσιάζονται σημαντικοί σκηνοθέτες του ελληνικού κινηματογράφου. Μιλήστε μας λίγο για το τι ήταν αυτό που σας οδήγησε στη δημιουργία αυτής της εκπομπής που πραγματικά έλειπε από την τηλεόραση. Τι θα θέλατε να είναι για έναν μελλοντικό ερευνητή του κινηματογράφου μας αυτή η εκπομπή;

Απ: Οι άνθρωποι αυτοί κέρδισαν τη μάχη με την “αθανασία”. Ένιωσα το χρέος να υπερασπιστώ αυτή τη “νίκη”  προβάλλοντας την Ιστορία και το Έργο τέτοιων προσωπικοτήτων. Πολλές φορές μέσα από τις απώλειες που έχω βιώσει, πάντα έλεγα “χάσαμε αυτό τον άνθρωπο, αλλά δε κρατήσαμε τις ιδέες του, τον τρόπο που σκέφτεται”. Όλοι εκείνοι μιλούσαν σε συνεντεύξεις αποσπασματικά ανά ταινία κάνοντας αυτό που λέμε εσωτερικό μονόλογο.  Υπήρχε ένα λιτό και ημιτελές πορτρέτο. Δεν υπήρχε μια ολοκληρωμένη αυτοβιογραφία. Είναι η πρώτη φορά που αυτοί οι έλληνες σκηνοθέτες μιλάνε μπροστά στην κάμερα. Η πρώτη ταινία που τους γοήτευσε.  Η Σχολή τους, τα παιδικά χρόνια. τι ήθελαν να πουν με το έργο τους, κ.α. Λόγω της διαχρονικότητας της ιστορίας τους, τί ήταν εύκολο τότε, πόσο έχουν αλλάξει σήμερα οι συνθήκες εργασίας, το όραμα, πόσο βοηθητικός ή μη είναι ο ρόλος της σύγχρονης τεχνολογία. Η απόφαση να κάνω εγώ αυτή την εκπομπή πάρθηκε -θα έλεγα -συναισθηματικά, όπως καταλάβατε, αλλά αποτέλεσε και ένα μικρό διάλειμμα από τον ρόλο μου στην Εταιρεία Ελλήνων Σκηνοθετών, ο οποίος απαιτεί αφοσίωση και χρόνο. Μέσω της εταιρείας παλεύουμε για τις ισορροπίες, τη δικαιοσύνη και την υποστήριξη των νέων σκηνοθετών, σε μια περίοδο που ο κινηματογράφος έχει μπει σε μια “παρένθεση”, αλλά παράλληλα υπάρχουν τόσοι ταλαντούχοι νέοι εκεί έξω που μπορούν να γράψουν τη δική τους Ιστορία με μια απλή και φθηνή κάμερα, χωρίς τίποτα άλλο. Δεν είναι χρέος μου να έχουν πρόσβαση στην συνολική προσωπικότητα των μεγάλων μας δασκάλων?

Ερ: Μέσα από τις συνεντεύξεις σας με τους σκηνοθέτες παρουσιάζεται και σπάνιο αρχειακό υλικό από ταινίες τους, αλλά και διάφορα ιστορικά γεγονότα που επέδρασαν στο έργο τους. Πόσο εύκολο ή δύσκολο ήταν να βρεθεί αυτό το υλικό και ποιος πιστεύετε ότι είναι ο ρόλος που έπαιξαν οι κατά καιρούς πολιτικές-οικονομικές-κοινωνικές ανακατατάξεις στην πορεία του ελληνικού κινηματογράφου;

Απ: Ο καλλιτέχνης αναδεικνύεται από την εποχή του. Ο Αγγελόπουλος γεννήθηκε στη δικτατορία του Μεταξά και έζησε μια πορεία πολυτάραχης πολιτικοοικονομικής εξέλιξης. Από την πορεία αυτή οδηγήθηκε σε αυτό το σπάνιο έργο και που πέρασε στα πέρατα του κόσμου. Οι δυσκολίες συνήθως εμπνέουν. Εκεί αναδεικνύεται ο χαρακτήρας τους και η άποψή τους για τη ζωή. Σκηνοθέτης είναι άποψη ζωής, στάση ζωής. Η αλήθεια είναι ότι αυτοί οι άνθρωποι δε κρατούσαν αρχείο-δεν υπήρχε ούτε φωτογράφος πλατό τότε- , δεν είχαν τη φιλοδοξία να κρατήσουν υλικό για τις επόμενες γενιές, οπότε παρόλο που η δουλειά μας ήταν δύσκολη, καταφέραμε να αποτυπώσουμε αυτό που είχαμε οραματιστεί.

Ερ: Μέχρι στιγμής έχετε γυρίσει ως σκηνοθέτης μόνο μία ταινία μεγάλου μήκους, την «Προς την ελευθερία» και με ένα εξαιρετικό καστ: Δημήτρης Παπαμιχαήλ (η τελευταία ταινία του), η κα Μαίρη Χρονοπούλου (επίσης τελευταία ταινία της), ο σπουδαίος σκηνοθέτης Θόδωρος Αγγελόπουλος, Κώστας Βουτσάς, Τασσώ Καββαδία, Ελένη Ζαφειρίου (επίσης τελευταία ταινία της), η κα Δέσποινα Μπεμπεδέλη αλλά και από την νέα γενιά ηθοποιών ο κ. Στράτος Τζώρτζογλου, ο κ. Άλκης Κούρκουλος, η κα Σμαράγδα Καρύδη κ.λπ. Θα ήθελα να σταθούμε λίγο στην παλιά φρουρά των ηθοποιών και να μου μιλήσετε για την συνεργασία σας μαζί τους. Επίσης, γιατί δεν επιχειρήσατε να κάνετε άλλη ταινία μεγάλου μήκους;

Απ: Σημασία σε μια ταινία έχει η ίδια η ιστορία και ο τρόπος που θα την αφηγηθεί κανείς. Επειδή οι ρόλοι είχαν εξαιρετική δυσκολία και οι χαρακτήρες είχαν μια ποιότητα σύνθεσης και απόδοσης, θεώρησα ότι κάποιοι πιο έμπειροι θα μπορούσαν να τους αποδώσουν. Η σύνθεση που έκανα ανάμεσα στην παλαιά και τη νέα γενιά και η αναγνωρισιμότητα μπορεί να λειτουργήσει και αρνητικά. Το όνομα καπελώνει το ρόλο. Στο εξωτερικό πέρασε καλύτερα η ερμηνεία τους. Η συνεργασία είχε την δοκιμασία ενός νέου σκηνοθέτη ανάμεσα σε ιερά τέρατα. Όταν είσαι νέος, η δυσπιστία είναι πολύ μεγαλύτερη από ότι σε έναν μεγαλύτερο σκηνοθέτη. Σε ένα τεντωμένο σκοινί έβγαλα την ιστορία και στο τέλος δικαιώθηκα για την “εφηβική” επιμονή μου. Όσον αφορά τις συνεργασίες, αυτό που δε θα ξεχάσω ποτέ ήταν την πατρική υποστήριξη που είχα από τον Κώστα τον Βουτσά.  Μου έλεγε “Χάρη, εσύ είσαι ο δημιουργός, εσύ είσαι ο σκηνοθέτης και οι δικές σου οι πλάτες θα σηκώσουν τη δική μου ερμηνεία. Ξέχνα ότι είναι η πρώτη σου ταινία, κάνε με να μεταφέρω το όραμα σου όπως θες εσύ.” Μετά την ταινία αυτή, μου ζήτησαν οι σκηνοθέτες να ηγηθώ μιας ομάδας, γιατί πάντα με ενδιέφερε μια χαμένη συλλογικότητα που είχα στόχο να την επαναφέρω. Σε αυτή την πορεία έχω γίνει καλύτερος άνθρωπος. Με γοήτευε να υποστηρίζω το έργο των άλλων. Σίγουρα έχω πετύχει αυτό τον σκοπό. Από τον Κούνδουρο μέχρι τον Αγγελόπουλο… Παράλληλα έκανα ντοκιμαντέρ, τηλεταινίες και σενάρια που είναι στα υπόψιν.

Ερ: Είστε επί πάρα πολλά χρόνια Πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών. Ποια είναι τα κυριότερα αιτήματα και προβλήματα που καταγράφετε από τους συναδέλφους σας και μέσα στην γενικότερη κρίση που υπάρχει πόσα από αυτά μπορούν να υλοποιηθούν και να επιλυθούν;

Απ: Τα θέματα είναι συνήθως προβλήματα. Όσο περνούν τα χρόνια τα πράγματα δυσκολεύουν για την ελληνική κινηματογραφία. Ένας νόμος του 2010 που αντικατέστησε το νόμο της Μελίνας του 87’ έφερε τα πράγματα πολύ πίσω και δεν έδωσε τις ευκαιρίες που χρειάζονται οι νεότεροι σκηνοθέτες, μειώθηκαν τα χρήματα για τον κινηματογράφο και τώρα διεκδικούμε έναν νέο νόμο για μια εθνική κινηματογραφία, διότι κακά τα ψέματα, κινηματογράφο μπορεί να κάνουμε, κινηματογραφία δεν έχουμε. Όταν το budget μιας μέσης ελληνικής ταινίας είναι 150.000- 200.000 ευρώ, και παράλληλα μια γαλλική παραγωγή δε μπαίνει σε γύρισμα μέχρι να συμπληρώσει 2.000.000 ευρώ, καταλαβαίνετε για τί διαφορά μεγεθών μιλάμε. Και παρόλο που η κρίση ήταν σκληρή, το σωματείο άντεξε να σταθεί όρθιο. Έχουμε δημιουργήσει στο κλασικό κτήριο της εταιρείας, μια ανανεωμένη αίθουσα με μηχανήματα σύγχρονων εξοπλισμών, παρουσιάζουμε ταινίες των μελών, ολοκληρώσαμε το πρώτο μας Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ “Στιγμές Αλήθειας”, προετοιμάζουμε ψηφιακό αρχείο με το έργο των μελών, με την πορεία της εταιρείας για τα 45 χρόνια που συμπληρώνονται φέτος. Πιστεύουμε πως αυτές οι δράσεις έχουν βοηθήσει πολλούς σκηνοθέτες, τόσο από οικονομική πλευρά όσο και από καλλιτεχνική.

Ερ: Στην μακρόχρονη διαδρομή σας στον κινηματογράφο με ποια φιλοσοφία ή με ποια πιθανά διδάγματα από την παλαιότερη γενιά κινηματογραφιστών πορεύεστε και δημιουργείτε;

Απ: Ήμουν τυχερός γιατί από τα πρώτα μου βήματα συνεργάστηκα με τους μεγάλους σκηνοθέτες. Η πρώτη μου ταινία ήταν ως Βοηθός Σκηνοθέτη με τον Τώνη Λυκουρέση “Το Αίμα των Αγαλμάτων”, στη συνέχεια με το Ιερό μας Τέρας Θόδωρο Αγγελόπουλο στο “Η Αθήνα” και μετά στο “Ταξίδι στα Κύθηρα” που ήμουν και στην επιλογή του κάστινγκ της ταινίας. Έχω συνεργαστεί επίσης με τον Νίκο Παπατάκη, Μιχάλη Κακογιάννη, Κώστα Βρεττάκο, Γιώργο Πανουσόπουλο, Γιώργο Τσεμπερόπουλο, Λευτέρη Ξανθόπουλο, κλπ. Από τη γενιά αυτή πήρα τα θετικά τους στοιχεία, υπολογίζοντας ότι στη δεκαετία του ‘80, καθώς προσπαθούσαν να ξεφύγουν από την παλαιά γενιά, ακροβατούσαν σε αυτό το άκρο. Μετά τα χρόνια είδα ότι εκείνη η γενιά έδινε μάχη κόντρα στην τηλεόραση που δεν ήταν στην καλύτερή της στιγμή.

Ερ: Η πρόσφατη υγειονομική κρίση με τον κορονοϊό τι επιπτώσεις είχε ήδη στην καλλιτεχνική δημιουργία αλλά ίσως και στην επιβίωση των συναδέλφων σας σκηνοθετών; Θα ενισχυθούν ουσιαστικά σαν κλάδος από το κράτος;

Απ: Κάνουμε μια προσπάθεια να ενισχυθούν, αλλά δεν επαρκούν τα μέτρα. Πάντα ο πολιτισμός είχε χαμηλή χρηματοδότηση. Δεν υπάρχει δυστυχώς πολιτική και στρατηγική στήριξης γύρω από τον πολιτισμό. Έχουμε κάνει ενέργειες επικοινωνίας με το Υπουργείο Πολιτισμού, όπου έχουμε ανταλλάξει απόψεις, αλλά δυστυχώς το πρόβλημα στη χώρα μας είναι ότι είμαστε καλοί στην ανταλλαγή απόψεων, αλλά όχι στην ανταλλαγή πράξεων.

Ερ: Κλείνοντας θα ήθελα να μας αναφέρετε κάποια μελλοντικά σας σχέδια και όνειρα.

Απ: Πάντα ονειρεύομαι. Ποτέ δε παύει να ονειρεύεται ο καλλιτέχνης. Έχουμε ετοιμάσει ένα σενάριο πάνω στον Βιζυηνό “Ποίος ήτον ο φονεύς του αδελφού μου;” και θα συνεχίσω τη σειρά ντοκιμαντέρ και τέλος, ένα Πορτρέτο του Αγγελόπουλου.