Παρασκευή 18.06.2021 ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Ο διαρκής αγώνας των γυναικών για μια καλύτερη κοινωνία

29.05.2021

Της Μαρίνας Κοντοτόλη
Το μοντέλο της άποψης που κυριαρχεί, στο οποίο δήθεν “βασιλεύει” η ισότητα, η αλληλεγγύη κι η αποδοχή, είναι ολότελα “εξωπραγματικό”.
Η πανδημία με τις δυσανάλογες επιπτώσεις, που επέφερε στις γυναίκες, προέβαλε τη δυσάρεστη πραγματικότητα.
Παρά τις συνεχείς διεκδικήσεις και τα θεσμικά κατοχυρωμένα δικαιώματα, οι ανισότητες μεταξύ των δύο φύλων έχουν επιδεινωθεί σε όλους τους τομείς,μεταξύ άλλων στην απασχόληση, την εργασία και τις αποδοχές.
Συνεπώς οι προσπάθειες, που πρέπει να συνεχιστούν για την άρση των ανισοτήτων, οφείλουν να είναι συστηματικές.
Είναι ένας αγώνας διαρκής που όταν ξεκίνησε πριν από 100 χρόνια περίπου, ήταν πολύ πιο δύσκολος και άνισος για τις γυναίκες.
Η ιστορία της πολιτικής ισότητας των δύο φύλων χαρακτηρίζεται από την διεκδίκηση εκλογικού δικαιωμάτος για τις γυναίκες. Η αναγνώριση αυτού του δικαιώματος στο πρόσωπο των γυναικών συνάντησε εμπόδια και η κατάκτηση του έγινε τμηματικά.Το κίνημα για την ψήφο συσπείρωσε σε έναν κοινό αγώνα τις φεμινίστριες όλων των πολιτικών αποχρώσεων προκαλώντας το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης αλλά και τη συμπαράσταση συνδικαλιστικών ή εργατικών οργανώσεων. Το 1924 ιδρύθηκε ο Σύνδεσμος για τα  Δικαιώματα της  Γυναίκας ενώ οι δράσεις του κορυφώθηκαν έως το 1932. Η βασική απαίτηση των γυναικών ήταν το δικαίωμα ψήφου θεωρώντας ότι για την εκάστοτε διαμόρφωση του πολιτικού σκηνικού μιας χώρας, δεν λαμβάνονταν υπ’ όψιν σχεδόν ο μισός πληθυσμός, διαιωνίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο μια μεγάλη κοινωνική αδικία,καθώς στερούντο από μία μεγάλη κατηγορία πολιτών, τον γυναικείο πληθυσμό, η προσφορά προς το κοινωνικό σύνολο και η ισότητα.
Ορόσημο στο γυναικείο αγώνα για πολιτική χειραφέτηση αποτελούν οι τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Τότε άνοιξε ο δρόμος προς την ανεξαρτησία ταράσσοντας τα ανδροκρατούμενα νερά. Αν και το αίτημα των γυναικών διατυπώθηκε με μετριοπάθεια, προτάσσοντας επιχειρήματα από διάφορους κλάδους, οι πολέμιοί του έσπευσαν να το χαρακτηρίσουν επικίνδυνο, ταυτίζοντας την είσοδο των γυναικών στην πολιτική ζωή με το θάνατο της οικογένειας και του οίκου,κατι που θα οδηγουσε σε αναρχία.
Εξετάζοντας ενδελεχώς την ιστορία του γυναικείου κινήματος και δη τον αγωνα για την απόκτηση ψήφου, διαπιστώνουμε ότι όλες οι θεωρίες έχουν καταγραφεί πίσω από την πάλη των μελών που υπηρέτησαν πρωτοπόρους και βαρύνουσας σημασίας ρολους. Πολλές ήταν οι φορές που υποβαθμίστηκε η  σημασία της ιδέας του κινήματος καθώς και ο χαρακτήρας του. Διάφορα συστήματα, τάξεις,κόμματα και φατρίες σφετερίστηκαν κατά καιρούς, προς ίδιον όφελος, τον αγώνα των γυναικών. Παρά τις συγκρούσεις και πολλές φορές τη βαθιά υποτίμηση του κινήματος που έτεινε να το συνθλίψει, η ουσιαστική ιδέα η οποία διαμορφώθηκε ως βασικό υπόστρωμα του αγώνα, ήταν μία και μόνη, η Αντίσταση, όχι όμως με την έννοια της στείρας αντίληψης, αλλά της δημιουργίας. Η δημιουργική, λοιπόν, αντίσταση ήταν το κίνητρο που έδωσε έμφαση στη σύγκρουση των γυναικών με το κατεστημένο. Η εσωτερική θεωρία της αντίστασης δεν είχε υπόβαθρο οικονομικό, πολιτικό ή ιδιότυπα ιδεολογικό, παρά διατύπωνε ένα διπλό ρόλο:
1. Να δομηθούν οι θέσεις και οι υποθέσεις του γυναικείου φύλου και να συμπεριληφθούν ανάμεσα στα τμήματα του ανδροκρατούμενου κόσμου, ώστε να μπορέσουν οι γυναίκες να αναπτύξουν ένα διαλεκτικό πρότυπο στην κοινωνία, πάντα ενδιάμεσα χωρίς την τάση καταπάτησης ή εξαπάτησης αρχών ή κανόνων.
2.  Μέσα από τις θέσεις τους να μπορούν να αντλούν   ριζοσπαστικά και απελευθερωτικά οράματα.
Οι αλλαγές που προμήνυε το γυναικείο κίνημα δεν ήταν δυνατόν να γίνουν κατανοητές και αποδεκτές από άλλες κυρίαρχες ιδεολογίες  που αναπαράγονταν συνεχώς από την κουλτούρα της άρχουσας τάξης. Ο αγώνας των γυναικών θεωρήθηκε εχθρός της αριστοκρατίας και κατηγορήθηκε από οπισθοδρομικούς και αντι-διανοούμενους ως μία «στενόμυαλη σταυροφορία άλωσης της τάξης των πραγμάτων». ΄Οσοι κατείχαν ισχυρή πολιτειακή δύναμη αντιστάθηκαν σθεναρά και επικίνδυνα, στέλνοντας στο ικρίωμα γυναικείες μορφές που πρωτοστάτησαν στον αγώνα.
Ο ρόλος του γυναικείου κινήματος όμως, δεν αποτέλεσε ποτέ μία αρένα ταξικής σύγκρουσης από όπου οι γυναίκες θα έκαναν επίθεση στην εκάστοτε ηγεμονία, όπως ήθελαν κάποιοι να πιστεύουν. Ο βαθύτερος λόγος του γυναικείου κινήματος ήταν η ενσωμάτωσή τους στην κοινωνία για την βελτίωση της ανθρώπινης ζωής. Η απαίτηση ψήφου ήταν το μέσο, για να το επιτύχουν, κι όχι ο σκοπός. Τα συστήματα των προηγούμενων αιώνων δεν κατανόησαν τη φύση της αντίστασης των γυναικών. Ο βασικός κανόνας μίας αντιστασιακής πράξης είναι, όταν η πράξη αυτή επιδέχεται κριτικής ανάλυσης.
Το γυναικείο κίνημα έχει αποδείξει από τις απαρχές του έως και σήμερα την καταλυτική του σημασία ως προς τη συνεχή αποκάλυψη απελευθερωτικών τάσεων, συμμετοχικών διαδικασιών και αλληλεγγύης. Αποτελεί σύμβολο μοναδικότητας αλλά και μοναχικότητας της κατ’ άτομο επιδίωξης. Αν και ο αγώνας ξεκίνησε  δύο αιώνες πριν, παραμένει πάντα επίκαιρος, με λιγότερες πλέον συνθήκες αμφισβήτησης, χωρίς να χάνει καμία ευκαιρία ενσωμάτωσης στις  εκάστοτε προκλήσεις   των εποχών. Αυτό συμβαίνει,διότι μόνο η γυναικεία ιδιοσυγκρασία μπορεί να μετατρέψει τους πόλους αντίθεσης σε πόλους έλξης. Θέματα, όπως εξουσία, ταξικές διαφορές, κοινωνικές διαστρωματώσεις στη γυναικεία αντίληψη μεταλλάσσονται   σε άξονες κριτικού στοχασμού, ανάλυσης, μάθησης ή εξ’ αδιδάκτου αποδοχής με σκοπό τη συνεχή γένεση νέας ηθικής που θα διευρύνει την κοινωνική δικαιοσύνη.
Το γυναικείο κίνημα αναμόχλευσε από τη βάση του το αρχικό νόημα των «υλικών του κόσμου», προκειμένου να διαμορφώσει νέα πρότυπα στις κοινωνικές σχέσεις και για να το πετύχει, μετατράπηκε σε «θύλακα αντίστασης» ξεπερνώντας τις μεθόδους και την τεχνική των πολιτικών μύθων. Το  νόημα του αγώνα δεν αναλώθηκε σε θέματα εξουσίας ούτε λογάριασε τη δύναμη των όπλων του κατεστημένου, παρά λειτούργησε αποτελεσματικά ως φάρος παιδείας προς τη δημοκρατία.
Η ιστορική αποτίμηση του κινήματος στεφανώνει την τόλμη των γυναικών και τη θαρραλέα έξοδό τους από το στατικό και παθητικό εφησυχασμό. Με όλες τι δυνατότητες ή αδυναμίες που περικλείει, το γυναικείο κίνημα εξακολουθεί να αποτελεί το μεγάλο εξισωτή και ισορροπιστή των αντινομιών των κοινωνικών συστημάτων, αφετηρία φιλελευθέρων ιδεών και ριζοσπαστική δεξαμενή κατανομής δεξιοτήτων, ισότητας και άσκησης της ελευθερίας.
Η γυναίκα απέδειξε ότι όχι μόνο δύναται να ανταπεξέλθει σε οποιοδήποτε κρίση αλλά και να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Συνεπώς οι προσπάθειες, που πρέπει να καταβληθούν για την άρση των ανισοτήτων, οφείλουν να είναι προς αυτή την κατεύθυνση,να την κρατήσουν στο επίκεντρο της μελλοντικής πολιτικής. Η ισότητα των δυο φύλων αποτελεί βασική αξία για μια πολιτισμένη κοινωνία.
* το παρόν άρθρο αποτελεί μέρος ερευνητικης εργασίας που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του μαθήματος “Γυναικείο κίνημα:ιστορικές,διεκδικήσεις,κατακτήσεις” Σχολή Πολιτικών Επιστημών του Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών με επιβλέπουσα καθηγήτρια Στρατηγάκη Μαρία.