Πέμπτη 24.09.2020 ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Ρεντίνα: Το μουσείο Εθνικής Αντίστασης και τα… Τρίκαλα!

15.09.2020

Απέχει μια ώρα από την πόλη της Καρδίτσας σύνορα σχεδόν με την Ευρυτανία, κι όμως η Ρεντίνα μια όμορφη, ορεινή και δροσερή, τους καλοκαιρινούς μήνες κωμόπολη, κερδίζει το ενδιαφέρον εκατοντάδων επισκεπτών για το μουσείο της Εθνικής Αντίστασης αφού εκεί λειτούργησε η Γ’ Σειρά της Σχολής Εφέδρων Αξιωματικών (ΕΛΑΣ).

Ο παραδοσιακός οικισμός, όπως έχει χαρακτηριστεί, σε υψόμετρο 900 μ. διαθέτει και μια μεγάλη πορεία στον ιστορικό χρόνο έχοντας καταγράψει ηρωικές σελίδες αγώνων από την τουρκοκρατία μέχρι και τη γερμανοϊταλική κατοχή.

Μάλιστα, λόγω της θέσης της, πάνω στον δρόμο που οδηγούσε από τη Θεσσαλία στη Δυτική Ελλάδα, η Ρεντίνα αποτέλεσε πολλές φορές πεδίο σκληρών μαχών κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821, αλλά και το 1845, το 1867 και το 1878, σύμφωνα με όσα αναφέρονται και στην σελίδα του μουσείου. Η μακρά και ενδιαφέρουσα ιστορική πορεία της περιοχής συνεχίστηκε και στα χρόνια της γερμανοϊταλικής κατοχής. Στα χρόνια της μεγαλειώδους αντίστασης, στη Ρεντίνα λειτούργησε, η Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών (ΕΛΑΣ), μετά το Περτούλι από το Μάρτη του 1944 μέχρι το Σεπτέμβρη του ίδιου χρόνου. Ήταν η περίοδος που διαπιστώθηκε η αναγκαιότητα συγκρότησης κατάλληλα εκπαιδευμένου οργανωμένου στρατού. Το ίδιο διάστημα οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ στην περιοχή διεξήγαγαν νικηφόρες μάχες απελευθερώνοντας στρατηγικής σημασίας περιοχές και οργάνωναν στρατιωτικές υποδομές (αεροδρόμιο Νευρόπολης, τυπογραφεία κλπ).

Ανεξάρτητα που πολιτικά ανήκει κανείς, δεν μπορεί να γυρίσει την πλάτη σε μια πτυχή της ιστορίας μας (κατά πολλούς μαύρο λόγω του εμφυλίου πολέμου) και πολύ περισσότερο να μην προβληματιστεί γιατί αυτή η χώρα για εκατονταετίες τώρα, άγεται και φέρεται από ξένα συμφέροντα που την οδήγησαν σε πολλές αδελφικές αιματοχυσίες.

Το μουσείο

Το Μουσείο βρίσκεται στο ισόγειο του δημοτικού σχολείου της Ρεντίνας -εκεί όπου στεγάστηκε η Σχολή των Εφέδρων Αξιωματικών του ΕΛΑΣ- το οποίο φιλοξενεί πλούσιο φωτογραφικό υλικό, έντυπα, διακηρύξεις, βιβλία και εικόνες από τόπους μαχών, από ομαδικές εκτελέσεις και σκηνές με καρότσια φορτωμένα με νεκρούς από την πείνα.

Ήταν από τα πρώτα Μουσεία, αν όχι το πρώτο Μουσείο που ιδρύθηκε μετά την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης. Μεταξύ των εκθεμάτων περιλαμβάνεται και υλικό από ηρωικές πορείες και διαδηλώσεις του αθηναϊκού λαού, καθώς και από τη ματαίωση της πολιτικής επιστράτευσης των Γερμανών.

Ο επισκέπτης, σύμφωνα με τον πρόεδρο του κ. Νίκο Αυγέρο (φωτο), μπορεί να δει το πλούσιο φωτογραφικό υλικό από ανατινάξεις γεφυρών και σιδηροδρομικών γραμμών, αλλά και από γιορτές και παρελάσεις του ΕΛΑΣ, μνήμες που απαθανάτισε ο φωτογράφος της Εθνικής Αντίστασης, Σπύρος Μελετζής, αλλά και την Μελετζής έβγαλε την περίφημη φωτογραφία της αντάρτισσας σύμβολο της Εθνικής Αντίστασης κατά του ναζισμού, της Τιτίκας (Ελένης) Γκελντή – Παναγιωτίδου που πρόσφατα σε ηλικία 90 ετών έφυγε από τη ζωή

Έγινε αφίσα και γραμματόσημο, μα πάνω από όλα έγινε το σύμβολο της Εθνικής Αντίστασης. Να σημειωθεί επίσης, ότι στη Ρεντίνα φιλοξενήθηκε για ένα μικρό διάστημα και νοσοκομείο του ΔΣΕ.

Στη σχολή φοιτούσαν άνδρες και γυναίκες. Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, γυναίκα έμπαινε σε στρατιωτική σχολή και αποφοιτούσε με το βαθμό του Ανθυπολοχαγού. Μετά τη σχετικά σύντομη εκπαίδευση έπαιρναν μέρος σε μάχες. Τα στελέχη, κυρίως τα γυναικεία, ήταν λιγοστά και η ανάδειξή τους γινόταν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Στον ΕΛΑΣ υπήρξαν 13 γυναίκες αξιωματικοί.

Στα Τρίκαλα πότε;

Ο βασικότερος λόγος του αφιερώματος, πέραν της ίδιας της ιστορίας, έχει να κάνει με την αδιαφορία των αρχών του τόπου, τόσο των δημάρχων, όσο των κατά καιρούς βουλευτών, αλλά και του ίδιου του κόμματος του ΚΚΕ στα Τρίκαλα, που δεν κατάφεραν να ιδρύσουν ένα μουσείο στο χώρο που πραγματικά αναπτύχθηκε η δράση της αντίστασης με το πρώτο Αρχηγείο του ΕΛΑΣ στο Περτούλι.

Αλήθεια πόσο δύσκολο είναι να δοθεί μια αίθουσα του κλειστού σχολείου και να συγκεντρωθεί υλικό που υπάρχει διάσπαρτο; Εξάλλου στην Τύρνα λειτούργησε από τη

Ρόζα Ιμβριώτη, ως παιδαγωγός στη Γραμματεία Παιδείας της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), το Παιδαγωγικό Φροντιστήριο της Τύρνας. Τα παιδαγωγικά φροντιστήρια δημιουργήθηκαν από την ΠΕΕΑ σε συνθήκες κατοχής, λίγο πριν την Απελευθέρωση, με σκοπό την ταχύρρυθμη εκπαίδευση και προετοιμασία δασκάλων, ώστε να μπορέσουν να λειτουργήσουν τα δημοτικά σχολεία μετά την αποχώρηση των στρατευμάτων κατοχής.

Αυτή είναι η ιστορίας μας και δεν έχει να κάνει με χρώματα κόκκινα ή μπλε, αλλά με μια πραγματικότητα την οποία μελετούν χιλιάδες φοιτητές ανά τον κόσμο. Εξάλλου μόνο και μόνο ως έναν επιπλέον τουριστικό προορισμό να το δει κανείς, σίγουρα υπάρχει κέρδος.

Αν δεν μάθουμε κάθε πτυχή της ιστορίας, ακόμη και αυτής του εμφυλίου με τον Αρη και τον Ζέρβα, σίγουρα δεν θα αποτρέψουμε ποτέ μια επανάληψή της.

Μεταφέρουμε από τον  Κλεομένη Σ. Κουτσούκη:

«Ο πρώτος, (ο Νίκος Παϊκος), καταγράφοντας τις ενθυμήσεις του από τη φοίτηση στην πρώτη σειρά της Σχολής, που εκπαιδεύτηκε στο Περτούλι θυμάται ότι αφού τακτοποιήθηκαν σε σπίτια και αχυρώνες, την άλλη μέρα τους μίλησαν. Πρώτα ο Άρης, ο οποίος τους είπε: «Ο στρατός μεγάλωσε και το αντάρτικο γίνεται πλέον τακτικός στρατός. Χρειάζονται γι’ αυτό αξιωματικοί, διότι οι μόνιμοι δεν μας φτάνουν και έτσι πρέπει να γίνετε κι εσείς αξιωματικοί… Να μάθουμε την τέχνη του πολέμου κι όλων των όπλων … σε τέτοιο βαθμό που είτε βροχές είτε χιονίζει, ή είναι νύχτα, πίσσα το σκοτάδι, με τα μάτια ακόμη κλειστά θα δένουμε και θα λύνουμε όλα τα όπλα…»
Μετά μας μίλησε ο Σαράφης. Μεταξύ άλλων μας είπε: «Να νιώθετε υπερήφανοι διότι σε σας τα παιδιά του λαού, για πρώτη φορά στην ιστορία της Ελλάδας, έλαχε ο κλήρος να γίνετε αξιωματικοί… κάθε αποστολή που σας εμπιστεύονται να την εκτελείτε με ακρίβεια…». Θα πρσθέσει ακόμη στην αφήγησή του: «Μας κάναν μαθήματα ο Αρέθας, ο Σαράφης, ο Παπαγεωργίου και άλλοι. Την ημέρα που δίναμε εξετάσεις, μετά έξη μήνες μαθημάτων, παρευρίσκονταν, εκτός από τα μέλη του στρατηγείου, αντιπροσωπεία του ΕΔΕΣ με επικεφαλής τον Ζέρβα, αντιπροσωπεία της Συμμαχικής Αποστολής με επικεφαλής τον Κρις (Γουντχαουζ) καθώς και οι Δεσποτάδες Κοζάνης και Ηλείας και πολλοί κάτοικοι. Απ’ αυτούς που μίλησαν, ο Κρις εκ μέρους της αγγλικής αποστολής είπε, μεταξύ άλλων: «Εσείς είστε οι καλύτεροι Έλληνες. Είστε άξιοι ευγνωμοσύνης και θαυμασμού. Αν εσείς δεν παίρνατε τα όπλα, ούτε κι εμείς θα ήμασταν εδώ να βοηθάμε τον συμμαχικό αγώνα».

Στις 4 Οκτωβρίου 1943 άρχισε η φοίτηση της β΄ σειράς με 297 μαθητές στη Σχολή, η οποία στο μεταξύ είχε μεταφερθεί στα λουτρά Σμοκόβου, με Διοικητή τον Συνταγματάρχη Καραγιάννη, που λίγο αργότερα τον διαδέχθηκε ο στρατηγός Δ. Ματσούκας Η φοίτηση της β΄ σειράς διακόπηκε λόγω πολεμικών επιχειρήσεων με τους Γερμανούς, οι οποίοι τον Νοέμβριο του 1943 εκστρατεύσανε εναντίον του Καρπενησίου. Τότε οι μαθητές της Σχολής επιστρατεύτηκαν για τις επιχειρήσεις εναντίον των Γερμανών.

Με Διοικητή τον στρατηγό Δημ. Ματσούκα (Οπούντιο), στις 6 Μαρτίου 1944 ξεκινάει η γ΄ σειρά και τα μαθήματα της Σχολής γίνονται στη Ρεντίνα. Εκεί μεταφέρθηκε πλέον η έδρα της Σχολής, που θα διαρκέσει μέχρι τέλους της λειτουργίας της. Διευθυντής σπουδών είναι ο συνταγματάρχης Γκικόπουλος, που είχε αποφοιτήσει από την Ανωτέρα Σχολή Πολέμου και καπετάνιος ο Φάνης Χριστούλας».

Χρήστος Κοντός