Δευτέρα 01.03.2021 ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Εφηβεία και πανδημία

16.01.2021

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που επέφερε ο εγκλεισμός στο σπίτι λόγω της πανδημίας  σε συνδυασμό με την τηλεκπαίδευση είναι η δυσκολία της εφηβείας. Μια άκρως  μεταβατική  περίοδος στη ζωή του ανθρώπου με αλλαγή του σώματος, είσοδο στην σεξουαλικότητα, αλλαγές στον ψυχισμό. Η ψυχική αναστάτωση που προκαλούν οι αλλαγές αυτές  μπορεί να είναι από μικρής έντασης έως ανάφλεξη, ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία , την ιστορία γέννησης ή την οικογενειακή ιστορία αλλά  και  τις  σχέσεις  και το περιβάλλον .

Ο έφηβος  αναζητά την αυτονόμηση αλλά ταυτόχρονα την φοβάται και αυτό δημιουργεί μεγάλη αμφιθυμία στην  σχέση του με τους γονείς. Αναζητά να είναι μόνος,  να δοκιμάσει νέα πράγματα και ιδέες, να διαφοροποιηθεί.  Οι συγκρούσεις και οι ακραίες συμπεριφορές είναι μέρος  της διαδικασίας  και  χρειάζεται να τις διέλθει  για να μπορέσει να ενηλικιωθεί. Συνήθως αποτελούν ένα «πέρασμα»  που οι γονείς  χρειάζεται να αντέξουν.

Παλαιότερα,  όπως  γνωρίζουμε από την αρχαία Ελλάδα και την ανθρωπολογία, υπήρχαν τελετουργίες  μύησης για τους έφηβους και τις έφηβες ώστε να γίνουν γυναίκες και άνδρες. Σπονδές  σε θεότητες όπως στην Αρτέμιδα, περάσματα μυστικά στα Διονυσιακά μυστήρια για τα κορίτσια, άθλοι και δυσκολίες  για τα αγόρια. Οι τελετές αυτές απουσιάζουν στις σύγχρονες κοινωνίες με αποτέλεσμα οι έφηβοι να αναζητούν περίεργες συντροφιές και πρακτικές ώστε να νοιώσουν το ανήκειν  και το κατόρθωμα. Σε αυτή τη διαδικασία ανήκουν και τα σκαριφήματα στο σώμα τα οποία σε ορισμένες  περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσουν και σε ακραία συμβάντα όταν ο έφηβος προσπαθεί  να  κατευνάσει  την σωματική του ένταση  που προέρχεται  από  τεράστιες  ορμές . Οι γονείς  χρειάζεται να παραμένουν ψύχραιμοι , σε απόσταση, βάζοντας ήρεμα τα όρια, παρουσία δίχως πίεση, δίχως να προβάλλουν διαρκώς τις δικές  τους αγωνίες  της ζωής και της δικής τους εφηβείας. Πολύ σημαντικό  επίσης  είναι  να  κρατούν απόσταση από  τις  σχέσεις  των παιδιών , τα μηνύματα ,τις αναφορές  τους.  Οι έφηβοι περνούν μία διαδικασία επεξεργασίας των οιδιποδειακών συγκρούσεων και θέλουν τον χώρο και τον χρόνο τους.

Οι περιορισμοί  της  πανδημίας  έχουν  υποχρεώσει σε διαρκή συνύπαρξη στον  ίδιο χώρο  παιδιά  και  γονείς , κάτι  που μεγιστοποιεί  το άγχος  του έφηβου που καθηλώνεται όσον αφορά  ένα σώμα που «βράζει» από  τις  αλλαγές. Επίσης  ωθείται  σε μία ομογενοποίηση  η οποία  είναι  αυτό  ακριβώς  που προσπαθεί  να  αντιπαλέψει  αναζητώντας  την μοναδικότητά  του. Τέλος ο έφηβος  προσπαθώντας  να εισαχθεί  στην  διαγενεαλογία διαπραγματεύεται  ζητήματα  όπως  το  χρέος και ο θάνατος.  Δεν  χαρίζεται στους ενήλικες. Θεωρεί πολλά πράγματα  κίβδηλα  αναζητώντας  το  νόημα  της  ζωής. Έτσι αρνείται  πρακτικές  συμμόρφωσης  που  επιβάλλει  η κοινωνία με καταλυτικό τρόπο ιδιαίτερα  σ’ αυτή  τη συγκυρία  της  ιατρικοποίησης. Ο θάνατος  και  ο  φοβικός  τρόπος  με τον  οποίο  προβάλλεται η κρίση  από τα μέσα ενημέρωσης αλλά και περνά στους ανθρώπους, δεν τον βοηθά να διαπραγματευτεί δικά του ερωτήματα.Οι γονείς θα μπορούσαν να συζητήσουν μαζί του, διαπραγματευόμενοι οι ίδιοι αυτά τα ζητήματα που έχουν να κάνουν με την  φιλοσοφία  ζωής και θανάτου ώστε να υπάρξει  προοπτική. Η έμπνευση για τους έφηβους είναι η πατρική λειτουργία και το προχώρημα στο νέο. Οι ενήλικες  προχωρώντας  οι ίδιοι στις δικές  τους  ζωές ανοίγουν  δρόμους.

Βέρα Παύλου, παιδαγωγός-ψυχαναλύτρια